Jak wygląda katar alergiczny u dziecka? Objawy i leczenie

Katar alergiczny u dziecka ma zwykle postać przejrzystej, wodnistej wydzieliny, której towarzyszą serie kichania oraz świąd nosa i oczu. Objawy wracają po kontakcie z alergenem i zazwyczaj nie powodują gorączki. Sprawdź, po czym je rozpoznać i jak bezpiecznie je leczyć.

Jak wygląda katar alergiczny u dziecka?

Alergiczny nieżyt nosa jest stanem zapalnym błony śluzowej wywołanym nieprawidłową reakcją układu odpornościowego. Po kontakcie z alergenem przeciwciała IgE uruchamiają uwalnianie histaminy. Śluzówka puchnie – dziecko ma zatkany nos, zaczyna kichać i oddychać przez usta. Według części szacunków problem dotyczy nawet 36% dzieci w wieku 6–14 lat.

Najbardziej charakterystyczna jest wodnista, niemal bezbarwna wydzielina. Może wypływać stale, zwłaszcza podczas pylenia lub sprzątania zakurzonego pokoju. Dziecko kicha seriami – czasem kilkanaście razy – i skarży się na łaskotanie w nosie. Objawy nie muszą występować jednocześnie.

Wodnisty wyciek, serie kichania, świąd nosa i brak gorączki silnie wskazują na alergiczne podłoże dolegliwości.

Objawy widoczne na twarzy

Uczulenie często obejmuje spojówki. Oczy stają się czerwone, obrzęknięte i łzawią, a pod dolnymi powiekami mogą pojawić się ciemne cienie. Charakterystyczne bywa tak zwane pozdrowienie alergiczne – dziecko pociera nos dłonią ku górze, próbując zmniejszyć świąd. Wielokrotne wykonywanie tego ruchu może z czasem pozostawić poprzeczną bruzdę na skórze nosa.

Objawy nocne

Niedrożność nasila się niekiedy po położeniu do łóżka, szczególnie przy uczuleniu na roztocza kurzu domowego. Dziecko oddycha wtedy ustami, chrapie, chrząka lub kaszle w nocy. Sen staje się płytszy – rano pojawiają się zmęczenie, rozdrażnienie oraz problemy z koncentracją. Czy powtarzające się niewyspanie może wynikać tylko z zatkanego nosa? U części małych pacjentów właśnie ten objaw najmocniej zaburza codzienne funkcjonowanie.

Jak odróżnić alergię od przeziębienia i zapalenia zatok?

Sam kolor wydzieliny nie wystarcza do rozpoznania choroby. Liczą się czas trwania, objawy towarzyszące oraz okoliczności wystąpienia. Infekcja wirusowa najczęściej ustępuje w ciągu kilku dni, choć katar może trwać do 10 dni. Uczulenie utrzymuje się tak długo, jak długo dziecko ma kontakt z czynnikiem wyzwalającym.

Infekcja i uczulenie mogą pojawić się równocześnie, co utrudnia ocenę. Marzec i kwiecień są pod tym względem szczególnie kłopotliwe – trwa jeszcze sezon zakażeń, a w powietrzu krążą już pyłki drzew. Gęsta lub żółtawa wydzielina sama w sobie nie przesądza o zakażeniu bakteryjnym i nie stanowi podstawy do podania antybiotyku.

Kiedy objawy wskazują na alergen?

Powtarzalność daje cenną wskazówkę. Dolegliwości mogą wracać w słoneczne i wietrzne dni, po zabawie z kotem albo po wejściu do zakurzonego pomieszczenia. Przy alergii na pyłki roślin często słabną po deszczu – opad zmniejsza ich stężenie w powietrzu. Alergeny zwierzęce pozostają natomiast na ubraniach i meblach, więc bezpośredni kontakt ze zwierzęciem nie zawsze jest konieczny.

Katar okresowy i przewlekły

Postać okresowa wiąże się zwykle z sezonowym pyleniem lub krótkim kontaktem ze zwierzęciem. Objawy przewlekłe występują przez co najmniej 4 dni w tygodniu i minimum 4 tygodnie. Ich częstymi przyczynami są roztocza, pleśnie, pierze oraz alergeny zwierząt. Nasilenie zależy od stężenia alergenu i długości ekspozycji.

Jak diagnozuje się alergiczny nieżyt nosa?

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy o objawach i badania dziecka. Pomocne są zapiski dotyczące daty wystąpienia kataru, pogody, miejsca pobytu, kontaktu ze zwierzętami oraz dolegliwości ocznych. Lekarz ocenia też nos, gardło i uszy, bo podobne problemy mogą powodować przerost migdałka gardłowego, wady anatomiczne lub przewlekłe zakażenie.

Badania dobiera się do wieku i obrazu choroby. Punktowe testy skórne pokazują reakcję na wybrane alergeny, a testy alergiczne z krwi mierzą swoiste przeciwciała IgE w surowicy. Typowy panel obejmuje 10–30 alergenów, na przykład pyłki traw i drzew, roztocza, pleśnie oraz naskórek zwierząt. Wynik dodatni oznacza uczulenie, lecz dopiero jego zgodność z objawami pozwala powiązać dany czynnik z katarem.

Diagnostyka molekularna

Przy uczuleniu na wiele niepowiązanych substancji lekarz może rozważyć diagnostykę molekularną. Rozróżnia ona reakcję na cały ekstrakt od reakcji na konkretny komponent alergenu. Rozbudowane panele analizują nawet 295 pozycji – 117 ekstraktów i 178 molekuł – oraz pomagają wykrywać reakcje krzyżowe. Szeroki zakres nie zastępuje jednak wywiadu, dlatego nie każde dziecko potrzebuje takiego badania.

Co oznacza katar u niemowlęcia?

Alergia wziewna rzadko powoduje przewlekły nieżyt nosa w pierwszym roku życia, ponieważ organizm potrzebuje wcześniejszych ekspozycji. Katar sienny częściej rozpoznaje się po co najmniej dwóch sezonach pylenia. U niemowlęcia należy brać pod uwagę infekcje, refluks, nieprawidłowości anatomiczne, pierwotną dyskinezę rzęsek lub mukowiscydozę. Alergia na białka mleka krowiego dotyczy około 2% niemowląt, lecz sam wyciek z nosa rzadko jest jej jedynym objawem.

Jak leczyć katar alergiczny u dziecka?

Leczenie zależy od wieku, nasilenia dolegliwości i rozpoznanego alergenu. Nie należy sprawdzać przyczyny kataru przez przypadkowe podawanie preparatów bez recepty – brak poprawy nie potwierdza alergii. Dawkę oraz postać leku dobiera lekarz lub farmaceuta z uwzględnieniem masy ciała i innych chorób dziecka.

Codzienne ograniczanie ekspozycji zmniejsza ilość alergenu docierającego do śluzówki. Zakres działań zależy od źródła uczulenia, dlatego nie każda rodzina musi stosować wszystkie metody. Najczęściej bierze się pod uwagę:

• śledzenie regionalnego kalendarza pylenia i zamykanie okien przy wysokim stężeniu pyłków,
• mycie twarzy i włosów oraz zmianę ubrania po powrocie ze spaceru,
• pranie pościeli w temperaturze co najmniej 60°C przy uczuleniu na roztocza,
• usunięcie wilgoci i ognisk pleśni z pokoju dziecka,
• płukanie nosa solą fizjologiczną w celu usunięcia wydzieliny i osadzonych alergenów.

Leki przeciwhistaminowe i donosowe

Leki przeciwhistaminowe II generacji, między innymi cetyryzyna i loratadyna, blokują prozapalne działanie histaminy. Zmniejszają kichanie, świąd i wodnisty wyciek, choć słabiej działają na silną niedrożność. Preparaty pierwszej generacji częściej wywołują senność oraz pogarszają koncentrację – ma to duże znaczenie u ucznia.

Donosowe glikokortykosteroidy, takie jak mometazon i budezonid, zmniejszają obrzęk oraz stan zapalny błony śluzowej. Działają miejscowo, ale wymagają regularnego podawania i prawidłowego kierowania aplikatora ku bocznej ścianie nosa, nie na przegrodę. Mometazon może być stosowany w określonych preparatach od 3. roku życia, a furoinian flutikazonu od 4. roku życia – zawsze zgodnie z charakterystyką danego leku i zaleceniem lekarza.

Odczulanie i preparaty obkurczające

Immunoterapia swoista od 5. roku życia może zmienić reakcję organizmu na potwierdzony alergen. Polega na regularnym podawaniu stopniowo dobieranych dawek pod język lub pod skórę i zwykle trwa kilka lat. Kwalifikację poprzedza ocena objawów, wyników badań oraz chorób współistniejących, zwłaszcza astmy.

Krople i aerozole obkurczające błonę śluzową, na przykład z ksylometazoliną lub oksymetazoliną, stosuje się u dzieci wyłącznie w dawce właściwej dla wieku i krótko. Zwykle granicą są 3–4 dni. Dłuższe używanie może wywołać efekt odbicia, nasilić zatkanie nosa i doprowadzić do polekowego nieżytu.

Kiedy dziecko wymaga pilnej pomocy?

Długotrwała niedrożność nosa sprzyja zapaleniu zatok i uszu, zaburzeniom węchu, chrapaniu oraz bezdechom sennym. Alergiczny nieżyt nosa wiąże się też z większym ryzykiem astmy. Konsultacji wymaga świszczący oddech, duszność podczas wysiłku, uporczywy nocny kaszel, ból ucha, silny ból twarzy lub gorączka utrzymująca się z pogorszeniem stanu dziecka.

Obrzęk języka lub gardła, narastająca duszność, świszczący oddech, omdlenie albo gwałtowne osłabienie wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia pod numer 112.

Wstrząs anafilaktyczny może rozwinąć się w ciągu kilku lub kilkudziesięciu minut od kontaktu z alergenem. Jeśli dziecko ma przepisany wstrzykiwacz z adrenaliną, opiekun powinien użyć go zgodnie z otrzymaną instrukcją i wezwać pomoc. Sam wodnisty katar nie jest anafilaksją, lecz połączenie go z obrzękiem, pokrzywką i problemami z oddychaniem zmienia sytuację natychmiast.