Trwałe wyleczenie nadwzroczności u dziecka zwykle nie jest możliwe, jednak u wielu maluchów wada zanika samoistnie do 6–7. roku życia. Gdy utrzymuje się dłużej, nie stosuje się zabiegów laserowych, lecz koryguje ją okularami, soczewkami kontaktowymi lub terapią widzenia. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać ten problem i kiedy wymaga on leczenia.
Czym jest nadwzroczność u dzieci?
Dalekowzroczność, nazywana też hiperopią lub hypermetropią, to wada refrakcji, w której promienie świetlne ogniskują się za siatkówką, a nie bezpośrednio na niej. W efekcie dziecko może dobrze widzieć obiekty oddalone, ale ma trudności z ostrym widzeniem z bliska. Przyczyną bywa zbyt krótka gałka oczna, zbyt płaska rogówka lub niewystarczające załamanie światła przez soczewkę.
U noworodków i małych dzieci taka wada ma często naturalne podłoże. Postać fizjologiczna dotyczy około 80% noworodków i wynika z jeszcze niedojrzałej budowy oka. Do powstania problemu przyczyniają się też uwarunkowania genetyczne i wczesny rozwój oka. W miarę wydłużania się gałki ocznej zdolność skupiania światła na siatkówce poprawia się. Ten proces to emmetropizacja.
Częstość tej wady zmienia się wraz z wiekiem dziecka:
| Wiek | Odsetek dzieci z wadą | Charakterystyka |
| Noworodki | około 80% | postać fizjologiczna |
| 6 lat | 8,4% | stwierdzana w badaniach |
| 9–14 lat | 2–3% | wada może się utrzymywać |
| 15 lat | około 1% | rzadsza postać |
Jeśli dalekowzroczność nie zanika po 7. roku życia, mówimy o postaci patologicznej. Może ona wymagać stałej korekcji, a niekiedy wiąże się z ryzykiem zeza lub niedowidzenia. Wyróżnia się też postać funkcjonalną, w której akomodacja częściowo kompensuje wadę.
Jakie objawy mogą wskazywać na dalekowzroczność?
Dzieci rzadko skarżą się wprost na nieostre widzenie, bo nie znają innego obrazu. Warto obserwować zachowanie malucha podczas zabawy, nauki i codziennych czynności. Typowe sygnały to między innymi:
- mrużenie oczu podczas patrzenia na bliskie przedmioty,
- częste pocieranie oczu,
- łzawienie i zaczerwienienie oczu,
- bóle głowy po czytaniu lub rysowaniu,
- podwójne widzenie,
- unikanie książeczek, układanek i rysowania.
Trudności w codziennych czynnościach
Dziecko z tą wadą może unikać zadań wymagających patrzenia z bliska. Często zniechęca się do czytania, pisania czy rysowania. W wieku szkolnym trudności z koncentracją bywają mylnie brane za problemy z nauką.
Sygnały ze strony oczu
Bezpośrednie objawy to mrużenie powiek, częste tarcie oczu, łzawienie, zaczerwienienie oraz bóle gałek ocznych. Może występować też uczucie pieczenia lub swędzenia oczu. Przy większej wartości wady pojawia się niekiedy podwójne widzenie i zez akomodacyjny. To zaburzenie grozi leniwym okiem, czyli niedowidzeniem, dlatego wymaga szybkiej konsultacji.
Jak wygląda diagnostyka dalekowzroczności u dziecka?
Podstawą rozpoznania jest badanie refrakcji wykonane przez okulistę. U dzieci nie można polegać wyłącznie na zwykłym teście ostrości, ponieważ silna akomodacja potrafi ukryć wadę. Dlatego specjalista sięga po krople porażające akomodację, a następnie ocenia rzeczywistą refrakcję.
Poza wywiadem medycznym w gabinetach stosuje się skiaskopię albo refraktometrię komputerową. Krople, w tym atropina, wyłączają akomodację na czas badania. Pomocne bywają też badanie ostrości wzroku z tablicą Snellena, ocena lampą szczelinową oraz bilanse u pediatry. U noworodków pierwsze informacje dają badania przesiewowe wykonywane w szpitalu.
Jak koryguje się tę wadę u dzieci?
Podstawową metodą korekcji u dzieci są okulary korekcyjne z soczewkami skupiającymi, nazywanymi plusami. Zaleca się je zwłaszcza wtedy, gdy wada przekracza 2,5 dioptrii, wywołuje bóle głowy, zeza lub utrudnia naukę. U starszych dzieci sprawdzają się też soczewki kontaktowe.
U dziecka laserowa korekcja nie jest standardem – zabiegowe usuwanie wady wymaga zakończenia wzrostu gałki ocznej i stabilnej refrakcji.
Okulary i soczewki kontaktowe
Okulary korygują ostrość widzenia z bliska i zmniejszają napięcie mięśni oka. Soczewki kontaktowe to wygodniejsza opcja dla starszych dzieci, które potrafią dbać o higienę. Rodzaj i moc szkieł dobiera okulista po pełnym badaniu, a recepta wymaga regularnej kontroli.
Terapia widzenia i ćwiczenia wzrokowe
Wsparciem bywa terapia widzenia, czyli program ćwiczeń wzrokowych. Poprawia on koordynację mięśni oka, zdolność akomodacji i współpracę obu oczu. W przypadku leniwego oka stosuje się też zasłanianie oka lepiej widzącego, aby pobudzić słabszą gałkę oczną i wspierać widzenie obuoczne.
Metody zabiegowe u dorosłych
U dzieci nie wykonuje się laserowej korekcji wzroku. Metody takie jak LASIK, PRK czy SMILE są zarezerwowane dla osób pełnoletnich, czyli po ukończeniu 18. roku życia, ze stabilną wadą. Optymalny wiek pacjenta to 21–60 lat. W zależności od kwalifikacji zabieg stosuje się przy dalekowzroczności do +3,0 dioptrii, a w części ośrodków do +6,0 dioptrii. Wykorzystuje się laser femtosekundowy i laser excimerowy do modelowania rogówki.
U dorosłych, u których laserowa korekcja nie wchodzi w grę, można wszczepić soczewki fakijne (ICL). Korygują one tę wadę w zakresie od +0,5 do +10 dioptrii. Do przeciwwskazań do zabiegów laserowych należą:
- patologiczne zmiany na rogówce,
- brak ustabilizowanej wady wzroku,
- ciąża i okres laktacji,
- zaburzenia wydzielania łez,
- niektóre alergie,
- skłonność do bliznowców,
- jaskra,
- zaćma,
- zaburzenia siatkówki w przebiegu cukrzycy.
Kiedy te zmiany ustępują, a kiedy wymagają leczenia?
U większości dzieci postać fizjologiczna zanika w procesie emmetropizacji, często do 3. roku życia, a u części dopiero około 6–7 lat. Jeśli wada utrzymuje się dłużej albo rośnie, trzeba ją regularnie kontrolować i korygować. Dzięki temu można zapobiec zezowi, niedowidzeniu i utrudnieniom w nauce.
W przeciwieństwie do krótkowzroczności, czyli miopii, która zwykle wymaga stałej korekcji i może postępować, dalekowzroczność u dzieci częściej mija wraz z rozwojem gałki ocznej. U dorosłych po 40. roku życia soczewka traci elastyczność, co bywa mylone z prezbiopią; w takim przypadku stosuje się między innymi soczewki progresywne. Niezależnie od wieku regularne badanie refrakcji pozostaje najlepszym sposobem wczesnego wykrycia tej wady.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest dalekowzroczność u dziecka?
To wada refrakcji, w której obraz skupia się za siatkówką, przez co ostro widzi z daleka, a ma trudności z bliskimi przedmiotami.
Czy nadwzroczność u niemowląt jest trwała?
U większości noworodków jest to fizjologiczne zaburzenie związane z niedojrzałą budową oka i często ustępuje samoistnie w trakcie wzrostu gałki ocznej.
Kiedy nadwzroczność uznaje się za patologiczną?
Jeżeli wada nie znika po siódmym roku życia lub się nasila, mówi się o postaci patologicznej wymagającej stałej korekcji i monitorowania.
Jakie objawy u dziecka mogą wskazywać na dalekowzroczność?
Zwróć uwagę na mrużenie oczu przy patrzeniu z bliska, częste pocieranie, łzawienie, bóle głowy po czytaniu oraz unikanie zadań bliskich.
Jak diagnozuje się tę wadę u dzieci?
Okulista wykonuje badanie refrakcji często po zastosowaniu kropli porażających akomodację oraz używa skiaskopii lub refraktometrii komputerowej.
W jaki sposób koryguje się nadwzroczność u dzieci?
Standardowo stosuje się okulary z soczewkami plusowymi, a u starszych dzieci możliwe są również soczewki kontaktowe i terapia widzenia.
Czy można wykonać laserową korekcję wzroku u dziecka?
Nie, zabiegi laserowe wykonuje się dopiero u dorosłych po zakończeniu wzrostu gałki ocznej i ustabilizowaniu wady.
Jakie są cele terapii widzenia przy dalekowzroczności?
Ćwiczenia wzrokowe poprawiają współpracę oczu, akomodację i koordynację mięśni, a przy leniwym oku stosuje się zasłanianie zdrowej gałki, by pobudzić słabszą.
